Wyprawa w Alpy: poradnik, trasy i przygotowanie

Planujesz wyprawę w Alpy i nie wiesz od czego zacząć? Z tego poradnika dowiesz się jak wybrać region, trasę i sprzęt na pierwsze lub kolejne spotkanie z tymi górami. Dzięki sprawdzonym wskazówkom możesz zaplanować wyjazd bez chaosu i zbędnych wydatków.

Dlaczego wyprawa w Alpy tak przyciąga?

Łańcuch alpejski ma około 1200 km długości, a jego powierzchnia przekracza 200 tysięcy km². To ogromny teren, który obejmuje osiem krajów i bardzo różne typy gór. Od łagodnych dolin z zielonymi pastwiskami, przez masywy skalne, aż po lodowce z ostrymi graniami. W jednym miejscu spotykają się narciarze, wspinacze, turyści z aparatami i ci, którzy po prostu chcą przejść swój pierwszy długi trekking.

Alpy są i białe, i wysokie, jak sugerują dawne nazwy „alb” i „albus”. Znajdziesz tu zarówno symboliczne „dachy” państw, jak Mont Blanc, Grossglockner czy Triglav, jak i niższe, łatwiejsze szczyty w zasięgu osoby po kilku tygodniach treningu. Dla jednych Alpy to zjazdy na nartach, dla innych via ferraty, a dla kolejnych pierwsze spotkanie z lodowcem i rakami. Ten sam łańcuch górski daje więc szansę na bardzo różne przygody.

Gdzie leżą Alpy?

Pasmo ciągnie się przez Austrię, Francję, Liechtenstein, Monako, Niemcy, Słowenię, Szwajcarię i Włochy. W wielu z tych krajów znaczna część terytorium ma charakter alpejski, co widać po gęstej sieci schronisk, kolejek linowych i górskich miasteczek. Włoskie Dolomity różnią się od granitowych masywów Francji, a wapienne ściany Alp Julijskich od lodowców w rejonie Monte Rosa. Dla planowania wyprawy ma to duże znaczenie, bo inny region oznacza inny styl działania.

W Alpach działają liczne biura i stowarzyszenia górskie. Organizują one trekkingi po czterotysięcznikach, kursy alpinistyczne, wyprawy na lodowce i via ferraty. W programach często pojawia się Mont Blanc, Monte Rosa, Matterhorn, Dufourspitze, Dom czy Barre des Écrins. Z drugiej strony łatwo znaleźć też trasy dla turysty, który po prostu chce przejść kilkudniową wędrówkę z plecakiem bez wchodzenia na ekstremalne szczyty.

Jaki styl wyjazdu wybrać?

Na początek pojawia się zwykle pytanie: lepiej jechać samodzielnie czy w grupie zorganizowanej? Zorganizowany wyjazd (na przykład ze stowarzyszeniem wysokogórskim) daje prowadzącego instruktora, gotową listę sprzętu i przemyślaną trasę. To dobre rozwiązanie, gdy planujesz pierwszy trekking w Alpach z elementami lodowca lub via ferrat i chcesz nauczyć się procedur od kogoś bardziej doświadczonego.

Samodzielny wyjazd daje z kolei swobodę wyboru terminów, trasy i tempa marszu. Wymaga jednak umiejętności planowania pogody, znajomości zagrożeń wysokogórskich i większej samodzielności logistycznej. W praktyce wiele osób zaczyna od łatwiejszych regionów lub od wypraw prowadzonych przez instruktorów, a później stopniowo przechodzi do własnych projektów.

Alpy nagradzają przygotowanych: ten sam szlak dla jednej osoby jest spacerem, a dla innej zbyt dużym ryzykiem, choć teren się nie zmienia.

Jakie regiony Alp wybrać na pierwsze trasy?

Dobór miejsca decyduje o wszystkim: poziomie trudności, długości podejść, potrzebnym sprzęcie i kosztach. Inaczej wygląda wycieczka w Alpy włoskie z widokami na Marmoladę, inaczej klasyczna wyprawa na Mont Blanc, a jeszcze inaczej lekki trekking w Alpach Słoweńskich. Warto zestawić swoje doświadczenie z charakterem danego regionu.

Alpy włoskie

Włoska część Alp kojarzy się zwykle ze śniegiem i narciarstwem, ale to także świetny kierunek trekkingowy. Znajduje się tu osiem szczytów powyżej 4000 m n.p.m., w tym Mont Blanc de Courmayeur (4748 m n.p.m.), czyli jeden z wierzchołków masywu Mont Blanc po włoskiej stronie. W rejonie Monte Rosa czekają liczne czterotysięczniki dostępne w formie lodowcowych wyjść z przewodnikiem.

Wyjątkową pozycję zajmuje Marmolada – najwyższy masyw w Dolomitach. Lodowiec na jej stokach sprawia, że cała góra dosłownie błyszczy w słońcu, a najwyższy punkt, Punta Penia (3343 m n.p.m.), oferuje szeroką panoramę skalnych turni. Włoskie Alpy dobrze łączą trekking, via ferraty, komfortowe schroniska i rozbudowaną infrastrukturę, co ułatwia pierwsze wyjazdy.

Jeśli planujesz kilka dni w jednym rejonie, przydają się trasy, które można poskładać w logiczną całość, na przykład:

• klasyczne przejście wokół masywu Marmolady,
• wejścia na łatwiejsze wierzchołki Monte Rosa z noclegami w schroniskach,
• via ferraty w Dolomitach połączone z noclegiem w dolinie,
• dzień odpoczynku w miasteczkach typu Cortina d’Ampezzo czy Courmayeur.

Alpy austriackie

Grossglockner (3798 m n.p.m.) to najwyższy szczyt Austrii i jednocześnie znany cel wypraw wysokogórskich. Austriackie Alpy nie są najwyższe w całym łańcuchu, ale potrafią zmęczyć nawet kogoś z doświadczeniem. Długie lodowce, zmienna pogoda i miejscami duża ekspozycja sprawiają, że nie jest to park spacerowy dla osoby, która zna jedynie letnie szlaki w Tatrach.

Ten rejon dobrze sprawdza się jako etap przejściowy pomiędzy typowo turystycznymi trekkingami a ambitniejszymi wyprawami na czterotysięczniki. Można tu łączyć szlaki piesze z prostszymi ferratami, a także korzystać z gęstej sieci schronisk. Wiele polskich ekip planuje najpierw wycieczkę na Grossglockner, a dopiero później myśli o Mont Blanc lub Matterhornie.

Alpy słoweńskie i Alpy Julijskie

Dla osób, które nie lubią kilkudniowej wspinaczki, świetnym wyborem są Alpy Julijskie w Słowenii. Triglav (2864 m n.p.m.), czyli „trójgłowy” symbol kraju, leży w Alpach Wschodnich i widnieje zarówno w herbie, jak i na fladze Słowenii. Jego północna ściana należy do największych skalnych ścian w Alpach, ale klasyczne wejścia od łagodniejszych stron są dostępne dla turystów z dobrą kondycją.

Dla wielu Słoweńców zdobycie Triglava choć raz w życiu ma znaczenie niemal rytuału. Tutejsze szlaki prowadzą przez alpejskie łąki, gdzie spotyka się stada owiec, a widoki łączą skalne ściany z głębokimi dolinami. Trasy można przejść w formie zorganizowanej wycieczki albo w kameralnej grupie przyjaciół, bo baza noclegowa jest gęsta, a dojazd z Polski – stosunkowo krótki.

Bardzo ciekawą propozycją dla początkujących jest Mala Mojstrovka (2322 m n.p.m.). Szlak przez Grebenec nie jest technicznie trudny, a panorama z wierzchołka należy do najbardziej efektownych w całych Alpach Julijskich. To dobry teren, by oswoić się z ekspozycją i sprawdzić, jak czujesz się na wyższej górze niż tatrzańskie dwutysięczniki.

W Słowenii mówi się, że kto nie stanął na Triglavie, ten nie poznał prawdziwego ducha Alp Julijskich.

Jak przygotować się przed wyjazdem w Alpy?

Czy kilka dni w Alpach można porównać do letnich wycieczek w Tatrach? Wielu doświadczonych ludzi gór powtarza, że Alpy latem potrafią przypominać Tatry zimą. Dłuższe podejścia, większe przewyższenia, chłód, wiatr, a czasem lód i śnieg nawet w lipcu. Dlatego przygotowanie kondycyjne i techniczne nie jest dodatkiem, lecz podstawą planu.

Trening fizyczny

Organizatorzy wypraw często proszą uczestników o „porządny trening we własnym zakresie”. Chodzi o to, aby Twoje ciało było gotowe na dzień z przewyższeniem 1000–1500 metrów i kilkugodzinnym marszem w górę z plecakiem. Bez takiej bazy nawet najpiękniejsza trasa w Alpach zamienia się w walkę o każdy krok.

Dobry plan przygotowań zaczyna się kilka tygodni wcześniej. W ruch mogą pójść bieganie, szybkie marsze, rower i ćwiczenia siłowe dla nóg oraz pleców. Świetnym treningiem są też dłuższe wyjścia w Tatry czy Beskidy z plecakiem, który waży podobnie jak ten, który potem zabierzesz do Alp.

Przykładowy zestaw działań przed wyjazdem może wyglądać tak:

• dwa treningi biegowe tygodniowo po 30–40 minut,
• jedno długie wyjście w góry lub na długie schody z plecakiem,
• dwa krótsze treningi siłowe dla nóg i tułowia,
• codzienne rozciąganie i praca nad mobilnością po wysiłku.

Doświadczenie górskie i aklimatyzacja

Na forach o Mont Blanc często pojawia się rada: „zrób kilka tras zimą w Tatrach w dobrym towarzystwie, a zrozumiesz, czym są Alpy latem”. Zimowe wyjścia na granie uczą poruszania się w rakach, pracy z czekanem i funkcjonowania w niskiej temperaturze. Dają też kontakt z ekspozycją i śniegiem, który nie wybacza błędów. To znacznie cenniejsze niż kolejny drogi gadżet w szafie.

W relacjach z Mont Blanc często przewija się też wątek aklimatyzacji. Nawet „raptem 4000 metrów” potrafi wywołać bóle głowy, mdłości i ogromne zmęczenie. Dobrze zaplanowana wyprawa zakłada kilka dni stopniowego podchodzenia wyżej, a także noclegi na większej wysokości, na przykład w schroniskach położonych w okolicy 3000 metrów. Dzięki temu organizm ma szansę przyzwyczaić się do niższej zawartości tlenu.

Jaki sprzęt zabrać w Alpy?

Dyskusje o sprzęcie potrafią rozpalić każdą górską grupę. Zdarzają się osoby, które na Mont Blanc wchodzą w tanich butach i z materacem kupionym na bazarze, ale to raczej anegdoty niż wzór do naśladowania. Rozsądny zestaw wyposażenia daje bezpieczeństwo, komfort termiczny i zapas na załamanie pogody, które w Alpach zdarza się często.

Ubiór warstwowy i obuwie

Podstawą jest system warstwowy. Na ciało zakłada się bieliznę termoaktywną, na to cienki polar (np. „setkę”), a wyżej grubszą bluzę lub polar „dwusetkę”. W wielu sytuacjach świetnie sprawdza się softshell chroniący przed wiatrem, a na wierzch idzie kurtka z membraną, niekoniecznie z najdroższego materiału. Firmy typu Milo oferują modele z przyzwoitą ochroną za dużo niższą cenę niż topowe membrany.

Na nogi zwykle trafiają spodnie z elastycznego materiału typu softshell, które dobrze znoszą kontakt ze skałą i śniegiem. Przy zimniejszym wyjeździe można założyć cienkie kalesony albo lekkie spodnie polarowe pod spód. Jeden z częstych błędów to kupowanie ekstremalnie ciepłych butów i używanie ich w Tatrach latem. Modele projektowane na alpejskie lato lub Tatry zimą są na ciepłe miesiące zbyt ciężkie i zbyt gorące.

Buty wysokogórskie powinny współpracować z rakami. W łatwiejszym terenie wystarczą często raki półautomatyczne na solidne buty skórzane. Na lodowce i poważniejsze szczyty celuje się w buty z sztywną podeszwą, dobrą izolacją i wysoką cholewką. Ważne są też skarpety z wełną merino, które radzą sobie z potem i niską temperaturą.

Sprzęt biwakowy i techniczny

Wiele wypraw alpejskich opiera się na noclegach w schroniskach. Zdarza się jednak, że śpi się na podłodze na karimacie albo w namiocie rozbitym nieco niżej. Do takiego planu potrzeba śpiwora z realną temperaturą komfortu, zwykle w okolicach kilku stopni poniżej zera, a na chłodniejsze noce odpowiednio cieplejszego. Tanie, zbyt optymistycznie opisane śpiwory często zawodzą właśnie podczas pierwszej nocy na dużej wysokości.

Typowy zestaw sprzętu na trekking w Alpach obejmuje między innymi:

• plecak o pojemności 40–60 litrów,
• czapkę, rękawice cienkie i grubsze,
• bieliznę termiczną, bluzy i kurtkę z membraną,
• spodnie trekkingowe i ewentualnie lekkie spodnie polarowe.

Do tego dochodzą buty górskie, kije trekkingowe, okulary lodowcowe, apteczka, śpiwór, karimata, czołówka i termos. W terenie lodowcowym dochodzą raki, uprząż, kask, liny i czekan. W plecaku powinny się też znaleźć kremy z filtrem UV, folia NRC, palnik, gaz, menażka oraz sztućce. Część z tych rzeczy można wypożyczyć na miejscu, ale elementy osobiste (jak buty, bielizna, plecak) warto mieć dopasowane do siebie.

Dokumenty, ubezpieczenie i drobiazgi

Obok sprzętu technicznego ogromne znaczenie ma ubezpieczenie wysokogórskie. Zwykła polisa turystyczna często nie obejmuje akcji ratunkowej na lodowcu czy w trakcie wspinaczki. Dlatego przed wyjazdem trzeba dokładnie sprawdzić warunki i wykupić polisę rozszerzoną o alpinizm lub trekking powyżej określonej wysokości. W krajach alpejskich to standard, a rachunki za ratunek potrafią być bardzo wysokie.

W plecaku dobrze mieć także gotówkę w lokalnej walucie, dokument tożsamości, kartę płatniczą i zapisane numery alarmowe. Schroniska nie zawsze przyjmują płatności kartą, a czasem jedyną opcją jest przygotowana wcześniej rezerwacja i zaliczka. Warto też spakować kserokopie dokumentów przechowywane w innym miejscu niż oryginały.

Ile kosztuje wyprawa w Alpy?

Koszty zorganizowanych wyjazdów w Alpy są bardzo zróżnicowane. Ceny zaczynają się w okolicach 3100 zł za krótsze trekkingi i sięgają ponad 10 000 zł przy dłuższych, bardziej wymagających wyprawach na znane czterotysięczniki. W tych kwotach zwykle mieszczą się ubezpieczenie wysokogórskie, opieka instruktora, część sprzętu technicznego, przejazdy kolejkami górskimi i noclegi w namiotach lub na campingach.

Do tego dochodzą wydatki, które każdy uczestnik opłaca osobno. Chodzi o wyżywienie, noclegi w hotelach i schroniskach wyższego standardu, dojazd z Polski, ewentualne wypożyczenie sprzętu oraz dodatkowe atrakcje na miejscu. Wyjazd, który na papierze wygląda na tani, po doliczeniu tych elementów zmienia się w poważniejszą inwestycję. Dobrze jest więc już na etapie planowania spisać wszystkie możliwe pozycje kosztów.

Na koniec warto wspomnieć o czymś, co nie kosztuje wiele, a zostaje na całe życie. Chodzi o zdjęcia i notatki z trasy. Alpy oferują tak dużo niezwykłych panoram, że aparat lub dobry telefon staje się niemal tak samo naturalnym elementem ekwipunku jak czołówka czy termos.