F 35 A: dane techniczne, osiągi, zastosowanie

Interesuje Cię, czym różni się F-35A „Husarz” od starszych myśliwców, które znałeś z polskiego nieba? Chcesz wiedzieć, jakie ma osiągi, uzbrojenie i dlaczego Polska wydała miliardy dolarów właśnie na tę konstrukcję? Z tego tekstu poznasz najważniejsze dane techniczne, możliwości bojowe i zastosowanie F-35A w Siłach Powietrznych RP.

Co wyróżnia F-35A Lightning II Husarz?

31 stycznia 2020 roku w Dęblinie podpisano umowę na zakup 32 samolotów F‑35A dla Polski. Kontrakt o wartości 4,6 mld USD obejmuje nie tylko same maszyny, ale także szkolenie i pełny pakiet logistyczny do 2030 roku. F-35A to jednolity, jednomiejscowy myśliwiec wielozadaniowy piątej generacji zaprojektowany w programie Joint Strike Fighter, który ma zastąpić F‑16, Harriery i inne wysłużone konstrukcje w siłach zbrojnych wielu państw.

W 2024 roku MON nadało polskim maszynom nazwę F‑35A Husarz, podkreślając ich rolę jako „rycerzy nieba” w nowym systemie obrony powietrznej. Samolot łączy trzy cechy, które rzadko występują razem: niską wykrywalność radarową, bardzo rozbudowaną awionikę i zdolność do wykonywania pełnego spektrum misji w jednej platformie. Dla Polski oznacza to praktyczne odejście od epoki MiG‑29 i Su‑22 oraz wejście do klubu użytkowników myśliwców piątej generacji.

F‑35A to uniwersalna platforma bojowa łącząca stealth, zaawansowane sensory i wielozadaniowość w jednym samolocie.

Geneza programu Joint Strike Fighter

Program Joint Advanced Strike Technology, a później Joint Strike Fighter, powstał w USA w latach 90. Celem było opracowanie rodziny samolotów, które spełnią wymagania US Air Force, US Navy i US Marine Corps oraz sojuszników z NATO. W 2001 roku Pentagon wybrał demonstrator Lockheed Martina X‑35, który dał początek rodzinie F‑35 Lightning II w trzech wersjach: F‑35A (CTOL), F‑35B (STOVL) i F‑35C (wariant pokładowy).

Partnerami przemysłowymi zostały m.in. Wielka Brytania, Włochy, Holandia, Norwegia, Dania, Australia i Kanada. W projekt zaangażowano setki firm, w tym Northrop Grumman, BAE Systems, Pratt & Whitney czy Rolls‑Royce. Od 2012 roku F‑35 jest w służbie operacyjnej, a dziś to najliczniejszy myśliwiec bojowy w NATO, wykorzystywany już przez ponad dwadzieścia państw, w tym Polskę.

Polskie zamówienie F‑35A Husarz

Polska wybrała wariant F‑35A, czyli wersję z klasycznym startem i lądowaniem, najbardziej zbliżoną do obecnych F‑16. Wartość umowy LOA wyniosła 4,6 mld USD, a cena jednostkowa samolotu z silnikiem to około 87,3 mln USD netto. Kontrakt ma charakter kompleksowy i obejmuje szeroki zestaw elementów niezbędnych do wprowadzenia nowego samolotu do służby:

• 32 samoloty F‑35A w konfiguracji Block 4 z systemem zarządzania eksploatacją ALIS/ODIN,
• pakiet logistyczny Global Support Solution z dostępem do globalnego zasobu części,
• sprzęt do obsługi naziemnej oraz wyposażenie pilotów i personelu technicznego,
• informatyczny system zarządzania eksploatacją i dokumentacją obsługową.

W skład pakietu szkoleniowego wchodzą naziemny system szkoleniowy, Zintegrowane Centrum Szkoleniowe i osiem symulatorów misji typu Full Mission Simulator. Przewidziano też przeszkolenie w USA 24 pilotów, w tym instruktorów, oraz około 90 specjalistów technicznych. Pierwsze polskie F‑35A rozmieszczono czasowo w bazie Ebbing w Stanach Zjednoczonych, gdzie odbywa się etap szkolenia załóg.

Najważniejsze dane techniczne F‑35A?

Wersja F‑35A jest najmniejsza i najlżejsza w całej rodzinie Lightning II, a jednocześnie posiada największy zasięg. Samolot zaprojektowano całkowicie cyfrowo, bez klasycznych rysunków 2D, a około 300 arkuszy kompozytów tworzy strukturę o dużej wytrzymałości i niskiej masie. Około 80 procent elementów konstrukcyjnych jest wspólnych dla wszystkich trzech wersji, co obniża koszty produkcji i eksploatacji.

Konstrukcja i technologia stealth

Cały płatowiec F‑35A podporządkowano wymaganiu niskiej wykrywalności radarowej i w podczerwieni. Krawędzie wlotów powietrza, linie łączenia paneli, kształt kadłuba i usterzenia tworzą spójną geometrię ograniczającą odbicie fal radarowych. Zastosowano rozbudowane powłoki RAM pochłaniające energię radarową oraz wewnętrzne komory uzbrojenia, które pozwalają zachować konfigurację „czystego” samolotu w misjach stealth.

Szacunkowa skuteczna powierzchnia odbicia F‑35A w paśmie X ma rząd tysięcznych metra kwadratowego, co ogranicza zasięg wykrycia przez klasyczne radary naprowadzania ognia. W czasie lotów pokojowych używa się specjalnych soczewek Luneburga montowanych na kadłubie, które sztucznie zwiększają odbicie i umożliwiają normalną kontrolę ruchu lotniczego. Po ich zdjęciu F‑35A ujawnia pełny potencjał stealth.

Niska wykrywalność F‑35A nie opiera się na jednym „triku”, lecz na połączeniu geometrii płatowca, materiałów i przemyślanego sposobu przenoszenia uzbrojenia.

Napęd i osiągi

Źródłem mocy jest silnik Pratt & Whitney F135‑PW‑100, jeden z najmocniejszych turbowentylatorowych silników odrzutowych na świecie. Zapewnia on około 124 kN ciągu bez dopalania i około 191 kN z dopalaniem. To poziom porównywalny z sumą ciągu dwóch silników napędzających F/A‑18 Super Hornet, ale w jednym zespole napędowym.

W praktyce F‑35A osiąga prędkości ponad Ma 1,6 na dużej wysokości, czyli około 1900–1950 km/h. Zasięg przelotowy w konfiguracji bojowej sięga około 1100 kilometrów, a z dodatkowymi zbiornikami i tankowaniem w powietrzu może być znacznie większy. Pułap operacyjny przekracza 15 tysięcy metrów, co sprzyja użyciu uzbrojenia dalekiego zasięgu i pracy sensorów.

Awionika i fuzja sensorów

Największą przewagą F‑35A nad samolotami czwartej generacji jest zintegrowany system sensorów i fuzja danych. Radar AESA AN/APG‑81 zapewnia mapowanie terenu, wykrywanie celów powietrznych i naziemnych oraz funkcje zakłócania. System DAS (Distributed Aperture System) tworzy pełną obserwację 360° wokół samolotu w podczerwieni, a EOTS (Electro‑Optical Targeting System) łączy funkcje zasobnika celowniczego i rozpoznawczego.

Wszystkie dane z radarów, czujników optoelektronicznych i systemów walki elektronicznej trafiają do oprogramowania, które tworzy jeden spójny obraz sytuacji taktycznej. Pilot widzi go na panoramicznym wyświetlaczu w kabinie oraz na hełmie z wyświetlaczem nahełmowym, który zastępuje klasyczny HUD. W praktyce może „spojrzeć przez samolot”, a symbole celów poruszają się wraz z jego wzrokiem.

Zaawansowane łącza wymiany danych pozwalają F‑35A działać jako węzeł sieci, który udostępnia obraz pola walki innym samolotom, zestawom przeciwlotniczym czy stanowiskom dowodzenia. Dzięki temu Husarz nie tylko zwalcza cele własnym uzbrojeniem, ale także naprowadza pociski startujące z ziemi lub z innych platform.

Jakie uzbrojenie przenosi F‑35A?

F‑35A może przenosić uzbrojenie zarówno wewnątrz kadłuba, jak i na zewnętrznych węzłach podskrzydłowych. W konfiguracji stealth typowy ładunek obejmuje rakiety powietrze‑powietrze i bomby kierowane schowane w dwóch komorach wewnętrznych. Po rezygnacji z wymagania niskiej wykrywalności można podwiesić dodatkowe uzbrojenie na zewnętrznych belkach, zwiększając łączny udźwig do ponad 8 ton. Do najczęściej wskazywanych kategorii uzbrojenia F‑35A należą:

• rakiety powietrze‑powietrze średniego zasięgu AIM‑120 AMRAAM,
• rakiety krótkiego zasięgu AIM‑9X Sidewinder z naprowadzaniem termicznym,
• bomby kierowane JDAM i SDB oraz szybujące bomby StormBreaker,
• pociski przeciwradarowe AGM‑88E/G AARGM i AARGM‑ER do zwalczania radarów OPL.

Wersja F‑35A jako jedyna w rodzinie ma wbudowane działko GAU‑22/A kal. 25 mm z zapasem amunicji do zadań bliskiego wsparcia. W przyszłości samolot jest przygotowany do przenoszenia bomb jądrowych B61‑12 w ramach misji NATO Nuclear Sharing, co wzmacnia jego rolę w odstraszaniu, choć nie dotyczy to polskiej floty.

Systemy samoobrony i walka elektroniczna

Oprócz cech stealth F‑35A dysponuje rozbudowanym pakietem walki elektronicznej. Radar AN/APG‑81 może pracować w trybie aktywnego zakłócania, utrudniając pracę wrogim radarom obrony przeciwlotniczej. Samolot ma także holowany wabik elektroniczny ALE‑70 podłączony światłowodem, który odciąga na siebie pociski naprowadzane radarowo.

Zintegrowane systemy ostrzegają pilota o opromieniowaniu radarem i starcie rakiet, a następnie automatycznie dobierają reakcję obronną. W połączeniu z manewrowością, ciągiem silnika F135 i uzbrojeniem powietrze‑powietrze F‑35A tworzy trudny cel nawet w gęstym środowisku przeciwrakietowym, określanym jako A2/AD.

Jak F‑35A jest używany w polskich Siłach Powietrznych?

F‑35A Husarz ma zastąpić polskie MiG‑29 i Su‑22, zapewniając jednocześnie jakościowy skok w zdolnościach rozpoznawczych i uderzeniowych. Pierwsze 6 sztuk trafiło do USA jako flota szkoleniowa, w kolejnych latach samoloty będą przylatywać do Polski partiami po 4–6 egzemplarzy. Część maszyn montuje się w zakładach Fort Worth, kolejne powstają w europejskim centrum FACO w Cameri we Włoszech.

F‑35A zostaną zintegrowane z systemem obrony powietrznej opartym o Patrioty, system Narew oraz polskie F‑16. Dzięki fuzji sensorów i łączom danych Husarz będzie w stanie wykrywać i klasyfikować cele daleko poza zasięgiem własnego uzbrojenia, przekazując dane innym środkom rażenia. To szczególnie ważne podczas zwalczania systemów OPL w głębi ugrupowania przeciwnika.

Harmonogram dostaw i szkolenie

Dostawy polskich F‑35A przewidziano na lata 2024–2030, po 4–6 egzemplarzy rocznie. Osiągnięcie wstępnej gotowości operacyjnej będzie możliwe po dostarczeniu co najmniej ośmiu maszyn, przeszkoleniu pilotów i zbudowaniu infrastruktury technicznej. W szkoleniu wykorzystuje się zarówno realne loty w USA, jak i rozbudowane symulatory.

Proces przygotowania personelu latającego i naziemnego jest wieloetapowy. Obejmuje nie tylko naukę pilotażu, ale także zrozumienie pracy systemów misji, zarządzania uzbrojeniem i eksploatacją samolotu w cyklu życia. W praktyce oznacza to przejście z epoki prostszych myśliwców frontowych do pełnego środowiska walki sieciocentrycznej:

• szkolenie pilotów na symulatorach Full Mission Simulator w USA i w Polsce,
• loty w konfiguracji szkolnej na maszynach rozmieszczonych w amerykańskiej bazie,
• kursy dla techników dotyczące obsługi bieżącej i hangarowej F‑35A,
• wdrożenie informatycznego systemu zarządzania obsługą i częściami zamiennymi.

Typowe zadania F‑35A Husarz

Jakie realne misje może wykonywać polski F‑35A? Zakres jest szeroki, bo samolot zaprojektowano jako maszynę wielozadaniową. Może prowadzić walkę powietrzną, uderzenia na cele naziemne, rozpoznanie i działania w domenie elektronicznej w trakcie jednego lotu, przełączając konfigurację uzbrojenia i sensorów według potrzeb dowództwa.

Planowane zastosowania obejmują misje air policing nad terytorium państw NATO, głębokie uderzenia na cele o wysokim priorytecie, zadania SEAD/DEAD z użyciem pocisków AGM‑88G AARGM‑ER oraz wsparcie wojsk lądowych precyzyjną amunicją. Możliwość penetracji stref A2/AD i przekazywania danych innym platformom wzmacnia odstraszanie na wschodniej flance Sojuszu.

W polskich realiach F‑35A jest nie tylko myśliwcem, ale także powietrznym centrum dowodzenia, które spina w jedną całość rozproszone środki obrony.

Jak F‑35A wypada na tle innych myśliwców NATO?

F‑35A zastępuje w wielu krajach NATO samoloty F‑16, F/A‑18 czy Tornado, które mimo modernizacji wyczerpały już potencjał rozwojowy. W odróżnieniu od konstrukcji czwartej generacji Husarz łączy technologię stealth z pełną integracją sensorów i zaawansowaną architekturą elektroniczną. Liczby mówią sporo: do 2024 roku dostarczono ponad 1000 egzemplarzy F‑35, a nalot przekroczył 850 tysięcy godzin.

Lightning II ma też bardzo dobry wskaźnik bezpieczeństwa użytkowania. Statystyki pokazują około 1,6 wypadku na 100 tysięcy godzin lotu, podczas gdy w przypadku F‑16 było to ponad dwa razy więcej. Co istotne, F‑35A sprawdził się już bojowo w rękach USA, Wielkiej Brytanii czy Izraela, wykonując uderzenia precyzyjne między innymi w Syrii, Afganistanie oraz przeciw celom w Jemenie.

Dla Polski wybór F‑35A oznacza wejście do elitarnej grupy użytkowników myśliwca, który stał się standardem w NATO. Obok Stanów Zjednoczonych, Włoch, Norwegii czy Wielkiej Brytanii to właśnie państwa naszego regionu – w tym Polska, Finlandia, Czechy i Rumunia – budują dziś obronę powietrzną w oparciu o tę samą piątą generację samolotów.